Türk askerî tarihinin en kritik dönemlerinde cepheden cepheye koşan, Osmanlı Devleti’nin son yıllarında başlayan askerlik hayatını Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar sürdüren, savaş meydanlarında gösterdiği üstün başarılarla adını tarihe yazdıran Tümgeneral Osman Nuri Koptagel, Erzincan’ın yetiştirdiği en önemli devlet adamları ve askerlerden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor.
Türk askerî tarihinin en kritik dönemlerinde cepheden cepheye koşan, Osmanlı Devleti’nin son yıllarında başlayan askerlik hayatını Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşuna kadar sürdüren, savaş meydanlarında gösterdiği üstün başarılarla adını tarihe yazdıran Tümgeneral Osman Nuri Koptagel, Erzincan’ın yetiştirdiği en önemli devlet adamları ve askerlerden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor. Yaklaşık 40 yıl boyunca üniformasını hiç çıkarmayan, Balkan Harbi, Birinci Dünya Savaşı ve İstiklâl Harbi’nin en çetin cephelerinde görev yapan Koptagel, sadece başarılı bir komutan değil; aynı zamanda yetiştirdiği yüzlerce subay, Cumhuriyet’in kuruluş sürecindeki katkıları ve TBMM’deki milletvekilliği göreviyle de Türk devlet tarihinin önemli isimlerinden biri oldu.
Mustafa Kemal Atatürk tarafından soyadı verilen nadir komutanlardan biri olan Osman Nuri Koptagel’in yaşam öyküsü, aslında Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan Türk tarihinin de bir özeti niteliğinde.
Erzincan’da Başlayan Bir Vatan Sevdası
Osman Nuri Koptagel, 1874 yılında Erzincan’da dünyaya geldi.
Babası Demircioğullarından İshak Bey’di. Dönemin önemli ailelerinden birine mensup olan Osman Nuri, çocukluk yıllarını Erzincan’ın millî ve manevî değerleri içerisinde geçirdi.
O yıllarda Erzincan, Osmanlı Devleti’nin doğu sınırlarının en önemli askerî merkezlerinden biri konumundaydı. Şehirde yetişen birçok genç gibi Osman Nuri’nin de en büyük hayali asker olmaktı.
İlk öğrenimini tamamladıktan sonra askerî eğitim almak üzere İstanbul’a gitti.
Harp Okulu’nda Başlayan Başarı Hikâyesi
1892 yılında Osmanlı Harp Okulu’na kabul edilen Osman Nuri Bey, kısa sürede disiplini ve çalışkanlığıyla dikkat çekti.
1895 yılında piyade teğmeni olarak mezun oldu.
Göreve başladıktan sonra yalnızca sahada değil, eğitim alanında da başarılı olacağı kısa sürede anlaşıldı.
Önce Erzurum Askerî İdadisi’nde coğrafya öğretmenliği yaptı.
Daha sonra Harp Okulu’na öğretmen olarak atandı.
Burada;
Askerî Coğrafya
Piyade Eğitimi
Taktik
Arazi Bilgisi dersleri verdi.
Fransızca bilen Osman Nuri Bey, yabancı askerî kaynakları inceleyerek yeni nesil subayların yetişmesine katkı sağladı.
Bugün Kurtuluş Savaşı’nda görev alan birçok subay, onun öğrencileri arasında yer aldı.
Atatürk’ün Soyadını Verdiği Komutan
1934 yılında Soyadı Kanunu çıkarıldığında Mustafa Kemal Atatürk, birçok devlet adamına olduğu gibi Osman Nuri Paşa’ya da bizzat soyadı verdi.
Bu soyadının ilginç bir hikâyesi bulunuyor.
Osman Nuri Bey, Harp Okulu’nda eğitim verirken talebelerine sık sık;
“Sağdan birinci manga… kop da gel!” komutunu veriyordu.
Bu ifade öğrenciler arasında zamanla onun lakabı hâline geldi.
Atatürk de bu lakabı dikkate alarak kendisine “Koptagel” soyadını verdi.
Bu nedenle Osman Nuri Paşa, soyadını doğrudan Atatürk’ten alan seçkin devlet adamları arasında yer aldı.
Balkan Harbi’nde İlk Büyük Sınavını Verdi
1912 yılında patlak veren Balkan Harbi, Osmanlı Devleti için ağır kayıplarla sonuçlanan savaşlardan biri oldu.
Osman Nuri Bey bu savaşta Şark Ordusu bünyesinde Tabur Komutanı olarak görev yaptı.
Doğu Trakya ve Balkan coğrafyasında yürütülen savunma harekâtlarında önemli sorumluluklar üstlendi.
Cephede gösterdiği cesaret ve başarılı sevk-idaresi sayesinde kısa sürede üstlerinin takdirini kazandı.
Bu savaş sırasında Binbaşılığa yükseldi.
Balkan Harbi, onun ileride üstleneceği büyük komutanlık görevlerinin de başlangıcı oldu.
Birinci Dünya Savaşı’nda Cepheden Cepheye Koştu
1914 yılında başlayan Birinci Dünya Savaşı, Osman Nuri Koptagel’in askerlik hayatının en yoğun dönemlerinden biri oldu.
Savaş boyunca birçok farklı cephede görev yaptı.
Görev aldığı birlikler arasında;
Çapakçur Müfrezesi Komutanlığı
- Tümen Komutanlığı
- Tümen Komutanlığı
27 Tümen Komutanlığı
Amman Mevki Komutanlığı bulunuyordu.
Kafkas Cephesi’nde Erzincan’ın Evladı Memleketini Savundu
Rus ordusunun Doğu Anadolu’ya yönelik saldırıları sırasında Osman Nuri Bey, Kafkas Cephesi’nde önemli görevler üstlendi.
Erzincan başta olmak üzere Doğu Anadolu’nun savunulmasında görev alan birliklerin sevk ve idaresinde bulundu.
Kafkas Cephesi, Osmanlı ordusunun en ağır kayıplar verdiği cephelerden biri olmasına rağmen Osman Nuri Bey üstün liderliğiyle dikkat çekti.
Filistin ve Suriye Cephesinde Son Direniş
Savaşın ilerleyen yıllarında Filistin-Suriye hattına gönderilen Osman Nuri Bey, burada Amman Mevki Komutanlığı görevini üstlendi.
İngiliz ordusunun yoğun baskısı altında yürütülen savunma savaşlarında birliklerini başarıyla yönetti.
Cephede gösterdiği başarı nedeniyle yarbaylığa yükseldi.
Mondros’tan Sonra Teslim Olmadı
30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığında birçok Osmanlı subayı terhis edilirken Osman Nuri Bey Anadolu’da başlayan Millî Mücadele hareketine katıldı.
Vatanın işgal altında kalmasına razı olmayan komutanlar arasında yer aldı.
İstiklâl Harbi’nin Kahraman Tümen Komutanlarından Biri
Ankara Hükûmeti tarafından 12. Tümen Komutanlığına getirilen Osman Nuri Koptagel, Batı Cephesi’nin en önemli birliklerinden birini yönetti.
Türk ordusunun yeniden teşkilatlanmasında büyük emek verdi.
Sakarya Meydan Muharebesi
1921 yılında başlayan Sakarya Meydan Muharebesi, Türk Kurtuluş Savaşı’nın dönüm noktası oldu.
Osman Nuri Koptagel komutasındaki 12. Tümen, savaş boyunca savunma hatlarının korunmasında kritik görev üstlendi.
22 gün 22 gece süren savaş sonunda Yunan ordusu geri çekilmek zorunda kaldı.
Bu zafer Cumhuriyet’e giden yolu açtı.
Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi
26 Ağustos 1922 sabahı başlayan Büyük Taarruz’da Osman Nuri Koptagel yine ön saflardaydı.
Komuta ettiği 12. Tümen, Yunan kuvvetlerinin savunma hatlarının yarılmasında önemli rol oynadı.
30 Ağustos’ta kazanılan Başkomutanlık Meydan Muharebesi sonrasında Türk ordusu İzmir’e doğru ilerledi.
Osman Nuri Paşa’nın komuta ettiği birlikler de bu takip harekâtına katıldı.
Zaferden sonra 31 Ağustos 1922 tarihinde Mirliva (Tümgeneral) rütbesine yükseltildi.
Cumhuriyet Ordusunun Kuruluşunda Görev Aldı
Cumhuriyet’in ilanından sonra da görevine devam etti.
Üstlendiği görevler arasında;
- Tümen Komutanlığı
Diyarbakır Bölge Komutanlığı
- Tümen Komutanlığı
- Tümen Komutanlığı
Askerî Yargıtay Üyeliği
Generaller Askerî Mahkemesi Üyeliği bulundu.
Yeni kurulan Türk ordusunun disiplin anlayışının oluşturulmasına katkı sağladı.
Madalya ve Nişanlarla Onurlandırıldı
Osman Nuri Koptagel’in cephelerde gösterdiği üstün hizmetler hem Osmanlı Devleti hem de Cumhuriyet tarafından ödüllendirildi.
Aldığı nişan ve madalyalar şunlardır:
Kırmızı Şeritli İstiklâl Madalyası
Dördüncü Derece Mecidi Nişanı
Gümüş Liyakat Madalyası
Gümüş İmtiyaz Madalyası
Alman Demir Haç Nişanı
Çeşitli harp madalyaları ve takdirname belgeleri
Bu ödüller, onun yalnızca bir cephe komutanı değil, aynı zamanda askerî başarıları uluslararası düzeyde de takdir edilen bir komutan olduğunu ortaya koymaktadır.
Üniformayı Çıkardı, Meclise Girdi
8 Mayıs 1934 tarihinde emekliye ayrılan Osman Nuri Koptagel, bu kez siyasette ülkesine hizmet etmeye başladı.
Cumhuriyet Halk Partisi’nden V. ve VI. Dönem Malatya Milletvekili seçilerek Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev yaptı.
Mecliste özellikle millî savunma, askerî teşkilatlanma ve devlet yapılanmasına ilişkin çalışmalarda aktif rol üstlendi.
Hayatını Vatanına Adadı
22 Kasım 1942 tarihinde Ankara’da hayatını kaybeden Osman Nuri Koptagel, ardında sayısız başarı, yetiştirdiği askerler ve Cumhuriyet’e uzanan büyük bir miras bıraktı.
Naaşı daha sonra Devlet Mezarlığı’na nakledildi.
Bugün Türk Silahlı Kuvvetleri tarihine ilişkin birçok resmî kaynakta adı, Millî Mücadele’nin kahraman komutanları arasında gösterilmektedir.
Erzincan’ın Tarihe Armağan Ettiği Bir Değer
Doğduğu topraklardan aldığı vatan sevgisini ömrünün sonuna kadar taşıyan Osman Nuri Koptagel, Erzincan’ın yetiştirdiği en önemli askerî şahsiyetlerden biri olarak kabul ediliyor.
Balkan Harbi’nden Birinci Dünya Savaşı’na, Sakarya’dan Büyük Taarruz’a kadar Türk milletinin kaderini değiştiren cephelerde görev yapan Koptagel, sadece savaş meydanlarında değil; Cumhuriyet’in kuruluşunda, ordunun yeniden yapılandırılmasında ve TBMM çatısı altında yürüttüğü çalışmalarla da devletine hizmet etti.
Cesareti, disiplini, liderliği ve devlet adamlığıyla öne çıkan Osman Nuri Koptagel, Erzincan’ın tarih sayfalarına altın harflerle yazdırdığı en büyük değerlerden biri olarak, aradan geçen on yıllara rağmen saygı ve minnetle anılmaya devam ediyor.
